Gaztelaniaz aditu nuen lehendabizi Radio Euskadin, irratiaren lekua eta garrantzia aldarrikatu nahi zuen iragarki batean, eta ezin aproposagoa iruditu zitzaidan entzutea ere ikusteko modu bat dela gogorarazteko: "Lo esencial es invisible a los ojos". Printze txikia irakurtzean konturatu nintzen liburu hartako protagonistetako batek –azeriak, alegia– printzeari oinordetzan utzitako sekretua zela ("On ne voit bien qu'avec le coeur. L'essentiel est invisible pour les yeux"; hau da, "bihotzak baino ez du ondo ikusten. Funtsezkoa ikusezin zaie begiei"). Eta eragozpen gutxi onartzen dituen benetako kutsu unibertsal hori hartu nion esaldiari ia hasieratik... norbaitek serioegi hartzea erabakitzen duenean izan ezik.
Bai, begien aurrean egunero dugun munduak beste mezu bat bidali arren, ikusten ez diren gauza garrantzitsu asko daude. Konfiantza, adibidez, kontratu ikusezin hori, adiskidetasunari, lanari eta are komunitate osoei eusten diena, inork ezer sinatu ez badu ere. Antsietatea ere ez da ikusten, nahiz eta fintasunez agertu lo egiten saiatzen zaren bakoitzean. Maitasuna ere ia inoiz ez da begi bistakoa, ez eta edozein erabaki garrantzitsurekin batera doan beldurraren eta itxaropenaren nahasketa bitxi hori ere. Umorea bera ere –ezinbesteko salbamendu jaka hori– guztiz ikusezina da norbaitek galdu arte. Eta zer esan etxeko intimitatean daudenek baino ezagutzen ez duten hainbaten ezkutuko alderdi ilun horretaz...
Kontuz. Ez dezagun ikusezina goi erresuma moduko bat bihurtu. Erlijio eta filosofia batzuek ikusten duguna funtsezkotik edo esentzialetik bereizteko lilura ia obsesiboa garatu dute, gorputza bilgarri edo kartzela susmagarri soil bat balitz bezala, eta materia duen oro fabrikazio akats bat. Horren oinarrian dualismo dotore bezain iruzurrezkoa egon ohi da, zientziaren ebidentziari bizkarra emateko ohitura errotuta duena. Ondorioz, arima zaintzea (irakurtzea, musika entzutea, meditazioa egitea, ikastea...) goi mailakoa eta salbazio iturri da; besoak, hankak eta urdaila zaintzea, aldiz, bigarren mailakoa... min ematen duten arte.
Eta, hona iritsita, ironia saihestezina bihurtzen zaigu. Batzuk ez dira ikusten denaz fidatzen, azalekoa dela uste dutelako; beste batzuek, aldiz, erabaki dute ez dagoela ezer sakonagorik aurretik edo albotik ondo argiztatzen eta irudikatzen gaituena baino. Gorputzaren gurtza –ez nahastu, arren, gorputzaren zaintzarekin– sofistikazio ia artistikora iritsi da. Ondo jan, atseden hartu, mugitu: hori guztia oso ondo dago, baina ez du nahikoa like sortzen. Aitzitik, indar handiagoa du, antza, gimnasioko ispilu batean unibertsoaren sekretua aurkitu berri balitz bezala pausatzeak eta horri buruzko sermoiak Youtube-n emateak.
Benetan liluragarria zera da, itxurarekiko obsesio hori arazorik gabe bizi dela barneko sakontasunari buruzko hitzaldi barregarriekin. Energiaz, bibrazioez eta ongizate integralaz hitz egiten da, enkoadraketa egokitzen den bitartean, ezerk ez dezan huts egin, ezer kanpoan gera ez dadin. Gorputzaren eta adimenaren arteko oreka, azken batean, hondoa outfit-arekin konbinatzearen mende dagoela dirudi.
Agian funtsezkoa ikusezina izango da, bai, baina ez nahitaez misteriotsua edo beste ezer baino premiazkoagoa. Batzuetan ikusezina argazkian atera ezin dena da: argitaratzen ez den ahalegina, partekatzen ez den zalantza, lekukorik behar ez duen patxada. Eta, agian, arazoa ez dago ikusten denari eta ez denari garrantzia ematean, baizik eta bati gehiegi erreparatzen diogunean bestea ere funtsezkoaren parte dela ahaztean, banitate bera xede ez balute bezala.