Felipe V.a Espainiakoak emakumeei koroa heredatzea galarazten zuen Lege Salikoa ezarri zuen XVIII. mende hasieran. Lege hura betetzea, ordea, benetako arazoa bihurtu zen mende bat geroago, Fernando VII.a Espainiako erregearentzat; izan ere, hark ez zuen semerik izan, bi alaba baizik. Horren ondorioz, Fernando VII.ak Lege Salikoa deuseztatu zuen, Elisabet alaba zaharrena erregina izan zedin.
1833ko irailaren 29an, Fernando VII.a erregea hiltzean, haren alaba Elisabet II.a izendatu zuten erregina, eta bere adin urria zela eta, bere ama Maria Cristina ipini zuten erregeorde moduan. Horrek kalte handia egin zion erregearen anaia zen eta Lege Salikoaren arabera oinordekoa izan behar zuen Carlos Maria Isidro Borboikoari. Hori horrela, Carlosek bere eskubide dinastikoei eusten ziela eman zuen argitara Abranteko Manifestuan, herrialdea lehen gerra karlistara eramanez. Hego Euskal Herriko landak eta hiri txikiek, bertako kleroaren laguntzarekin, Carlos erregegaiaren alde egin zuten gehienbat, batez ere, hura foruak mantentzearen alde zegoelako. Beste aldean, liberalek eta moderatuek bat egin zuten Maria Cristinari eta haren bere alaba Isabeli laguntzeko; horiek hiriburuetan zuten indarrik handiena. Esan behar da, gerraren azaleko auzia dinastikoa izan arren, Hego Euskal Herrian ezaugarri bereziak izan zituela. Biztanleriaren gehiengo handiaren babesaz bertako legeen eta erakundeen aldeko altxamendua izan zen hura, Espainiako ordena liberal berriaren kontra egin zuena. Hori horrela izatearen arrazoirik nagusiena eta sakonena izan zen, Euskal Herriko Foru eta Lege Zaharrarekin batera, momentuko subiranotasun maila gordetzea. Hori dela eta, gerra hark Foruen Gerra izena ere hartu zuen.
Azkoitiko Udal Artxiboan ez da aurkitzen Lehen Gerra Karlistari buruzko albiste asko, nonbait horiek edukitzea ez da komeni, bere garaian desagerrarazi edo ezkutatu egin zituztelako. Badakigu garai hartan Azkoitiko herria oraindik herri txikia zela, lau mila biztanle besterik ez zituela, eta horietatik gehientsuenak, herri osoa ez esatearren, Carlosen aldekoak zirela. Liberalen aldekoak, berriz, hamar edo hamabi familia besterik ez ziren herrian.
Lehen Gerra Karlista hasi eta berehala, Castaño liberalen kapitain jenerala bere 264 gizonekin eta Irun (Gipuzkoa) aldetik etorritako beste talde batzuekin Gipuzkoako herrietan zabaltzen ari zen Carlosen aldeko altxamendua menperatzeko asmoz atera zen. Azkoitian, 1833ko urriaren 7an izan zen jeneral hura. Bi egun geroago, Jose Ignacio Etxaniz buru zutela, jendetza elkartu zen herriko udaletxearen aurrean Carlosen alde, orduko udal agintariei bertan zeuden armak entregatzeko eskatuz. Onean ez bazen, armak txarrean hartuko zituztela agindu zuten, eta azkenean, armak entregatzera behartu zituzten. Urte bereko azaroaren 8an, Castaño liberalen jeneralak Gipuzkoa Guda Legearen azpian jarri zuen, eta foruak kendu zizkion. Gainera, foru kentze zigor hartaz baliatu ziren karlistak, hala bere alderdia indartu eta sendotu baitzuten. Hori horrela, armak inguratu eta gerrarako antolatzen ari ziren karlista azkoitiarrak, beste herrietako taldeak bezala. 1833ko amaieran, euskal karlismoaren buruzagitza militarra hartu zuen Tomas Zumalakarregiren esanetara jarri ziren haiek guztiak. Hemen errebolta hasi zenean, herrira bueltatu zen espainiar militarra zen Zumalakarregi, eta armada bat osatu zuen bertako foruak zaintzeko zein soberaniaren alde egiteko. Urte eskas batean, Zumalakarregik gaizki armatutako eta okerrago antolatutako dozenaka gerrillariz eta 30.000 soldadu diziplinatuz osatutako armada eratu zuen, Espainiako armada hirietan babestera behartuz. Esan behar da, Zumalakarregi jaungoikoa bezala zela euskal herritar gehiengoarentzat, eta Carlosen gainetik ikusten zutela. Pentsa, Carlos berak ere mehatxu moduan ikusi zuen hura azkenean.
Azkoitiko Etxebeltz jauregiko Granadako dukeak zuen Azkoitiko karlisten artean indar handiena; Carlos erregegaiaren oso laguna zen hura. Carlos askotan etorri izan zen Etxebeltzera, eta Lehen Gerra Karlistan ere behin baino gehiagotan egon zen bertan, bere errege etxe osoaren laguntzarekin. Esate baterako, 1838ko otsailaren 8tik 21era Azkoitian egon zen, eta gure herriarekin izan zuen loturaren probarik adierazgarriena da hura Etxebeltzen ezkondu izana. Izan ere, Carlos V.a alargundu eta gero, Azkoitiko Etxebeltz jauregian ezkondu zen, 1838ko urriaren 20an, bere iloba eta koinata zen Maria Teresa de Braganza Beirako Printzesarekin. Festa handia izan zen herrian ezkontza hura ospatzeko, aldundiak ipinitako zezenak tarteko. Carlos erregegaiari buruzko gertaera kurioso bat ere bada: gerra garaian, Carlosek emakume gazte bat eduki zuen ezkutatuta Santa Kutzeko komentuan, hango mojen ardurapean. 1839an, Carlosek neska hura berarekin eraman zuen hemendik alde egitean.
Azkoitira egindako beste bisitetako batean, berriz, Carlos erregegaia bahitua izateko zorian egon zen. 1939an, Eugenio Abinareta Ibargoyenek, Lehen Karlistaldian agente liberal gisa lan egin zuen gipuzkoarraren seme madrildarrak, plan bat prestatu zuen Azkoitian bere gortearekin zegoen Carlos erregegaia bahitzeko. Bahiketa Ramon Elorriok zuzendu behar zuen, eta erregegai karlista Zumaian zain egongo zuten itsasontzi arin batera eraman behar zuen hark. Bahiketa horrek buruzagi liberal esanguratsuen onespena izan zuen. Lord Hay Gipuzkoako kontsulatu britainiarrari proiektuaren berri eman zitzaion, baina hark eskatu zuen bere gobernuak erabaki bat hartu arte bahiketa atzeratzea. Londres bahiketaren egokitasunaz eztabaidatzen ari zen bitartean, Carlosek eta bere segizioak Azkoititik alde egin zuten. Hori hala, bahiketarako prestaketak bertan behera utzi zituzten liberalek. Bahiketa hura gauzatu izan balitz, gerraren bilakaera nabarmen aldatuko zatekeen une hartan.
1839an, Maroto karlisten jeneralak eta Espartero jeneral liberalak Bergarako (Gipuzkoa) Besarkadan sinatu zuten, eta hala, Lehen Karlistaldiaren amaiera iritsi zen. Hitzarmen hura iruzur bat izan zen, foruen errespetua konstituzioaren barruan egingo zela sinatu baitzuten, ez besterik. Lehen Gerra Karlistak ondorio negargarriak izan zituen Euskal Herriarentzat, gatazkaren ondorioak eta biktimak alde batera utzita, bertako foru erregimena indargabetuta geratu baitzen gerraren amaieran. Azkenean, Espainiari transferitu zitzaion herri subiranotasuna, eta Euskal Herriko lurraldeak Espainiako probintzia bihurtu ziren, estatus berezi batekin bazen ere. Azkoitiko herriak beldur handia ematen zien liberalei, eta horregatik, Bergarako Besarkadaren ondoren, liberalen kuartela udaletxean bertan jarri zuten. Udalaren bilkurak alkatearen etxean bertan egiten zituzten Juan Ignacio Abaroa Konpitteronekua alkatearen kasuan, edota, bestela, Miserikordia Etxean.
Bergarako Besarkadaren ondoren, ofizial azkoitiar batzuk leial mantendu ziren hitzarmen hari, ondorengo matxinadetan parte hartu gabe. Horien artean zeuden Jose Mari Uzin bigarren komandantea eta Jose Ignacio Etxaniz kapitaina. Ordea, izan ziren matxinatuekin bat egin eta Iparraldera ihes egin zuten ofizial azkoitiarrak ere. Azken horien artean zeuden, besteak beste, Ignacio Ramon Albizuri eta Miguel Aranburu tenienteordeak eta Gaspar Arrizabalaga kapitaina.