XVIII. mendetik XX.aren erdi aldera arte, ohikoa zen baserri multzo handi samarrak nagusi edo ugazaba bakarra izatea. Baserri horietan bizi ziren nekazariak maizterrak izaten ziren, eta urte amaieran aurrez adostutako errenta ordaindu behar izaten zioten ugazabari. Egun, San Tomaseko feria festa eta tradizioa nahasten dituen ospakizuntzat dugu, baina feria horren sustraiak errenteroen ordainketetan oinarrituta daudenez, estutasun eta malko bat baino gehiago izango ziren behialako neguburutan. Baserri denak berdinak ez zirenez, bakoitzak egokitzen zitzaion errenta kopurua izaten zuen. Ziur aski, etxaldearen ahalmenak baino exijentzia handiagoak zituena. Testuinguru horretan kokatzen da gertakari bitxi hau.
Etxejaun batek baserri asko omen zituen, denen artean bat besteak baino hobeago lez nabarmentzen zena. Ondorioz, errenta ere handiagoa zuen. Alabaina, baserri on hori eta auzoko baserri eskasago bat beren arteko lehia amaigabean murgilduta aurkitzen ziren. Hortaz, baserri landerragoaren ahalegin guztia aldamenekoarekin parekatzera bideratzen zen. Urteen poderioz, baserria hobetzen joan ziren, eta behinola, urteko errenta ordaintzeko garaia iritsi zenean, honela esan omen zion maizterrak ugazabari: "Gure baserria ez da auzokoa baino eskasagoa, beraz, hark besteko errenta ordaindu nahi dut".
Egun, horrelako pasadizoek halako irritxo bat sor diezagukete: nolatan izan daiteke hain inozoa? Urguilua, auto- estimua mantentzeko beharrezkoa den arren, maizter horren harrokeriak ugazabaren mesedea baino ez zuen lortu. Gehiago ordaindu arren, auzokoarekiko lehia ez zelako baretuko. Are okerrago, berdintasun horren grinak lehia gogortuko zuen, nolabait bizimodu estuagoa sorraraziz. Harroagoa, baina baita larriagoa ere.
Iraganeko baserrien errentero figura bitxikeriatzat dugun garaiotan, ezin dugu ahantzi etxebizitzaren afera pil-pilean dugula. Merkatu librean etxeen prezioa goraka doa, eta denek ezin dute erosi. Alokairuak, aldiz, neurririk gabeko goranzko jauzian dihardu. Horren aurrean eraginkorrak liratekeen babes ofizialeko etxeak urriegiak dira, eta neoliberalismoaren Damoklesen ezpatak etxegabekoengan luzatu du bere itzala. Orekarik gabeko eskaintza eta eskariaren aurrean, etxejabeek negozioa egin nahi dute, eta etxea behar duenak esfortzu eskerga, neurriz kanpoko prezioa ordaintzeko.
Alabaina, horren guztiaren baitan, boteretsuak ditugu ugazaba: norbanakook elkar esplotatzeko abiatu dugun borrokan, kapitala maneiatzen dutenen mesedea baino ez da ageri. Nolabait, kapitalismo bortitz horrek zuhurtziaren bidezidorretik landa utzi gaituelako, eta kontsumismoa zein harrokeriaren noraezeko bidera eraman. Bi maizterren pasadizoaren gisan, gure arteko lehiak boteretsuen errentak areagotzen ditu. Etxe bat alokatzen duenak beste gutiziaren bat izango du miran, eta alde batetik jasotakoa bestetik joango zaio. Kapitalak eskaintzen duen estimulu oro norgehiagokan eta lehian ardazten da.
Arestian aipatutako feriaz gain, abenduan baditugu beste festa batzuk ere, tartean Konstituzioarena. Euskal Herrian ez diogu debozio handiegirik, baina nahi edo ez nahi, gure bizimoduan eragin nabarmena du. Hainbat betebehar "mugiezinen" tartean agertzen dira eskubideak ere. Horien artean etxebizitza duinarena. Egungo panorama ikusita, badu San Tomaseko feriaren antzik: gauza bat da ospakizunaren muina, eta beste bat errealitatea. Gainera, batak txerria du ikonotzat, eta bestea, hainbat aferatan (tartean etxebizitza duinaren eskubidearena) duen emaitza ikusita, txerrikeriatzat har daitekeelakoan nago.