DBHko 2. mailako ehun ikaslerekin Hondarribira egin berri dugun bi eguneko bidaian, gau ahaztezina bizi genuen guztiok. Baina okerreko arrazoigatik: desordena orokorrak guztion atsedena eragotzi baitzuen.
Gauerdian, zarata ikaragarria zen: barre algarak, antxintxike korridoreetan zehar, musika bolumen handian eta ate danbateko etengabeak. Irakasleak, leher eginda, ordena jartzen saiatzen ziren, baina ez zuten arrakastarik izan; haien abisuak algara artean itotzen ziren. Bitartean, ikasleen erdiak beren geletan zeuden, izara azpian babestuta, etsita, lo egiteko gai ez zirela. Horrela joan zen gau osoa goizean jaikitzeko ordua iritsi arte.
Maizegi, horrelako jokabideek ez dute ondoriorik izaten. Bidaiatik itzultzean, ahaztu egiten dira elkarbizitza aldatu zuten ekintzak. Gutxi batzuetan, egoerak hain dira larriak, diziplina neurriak hurrengo ikasturtean hartzen direla, guztiei modu berean eraginez, aktiboki parte hartu zutenak eta soilik haiekin eskola partekatzen zutenak bereizi gabe. Gure kaleetan badira horrela ikasbidairik gabe gelditu ziren azkoitiarrak; batzuk merezimendu osoz, beste batzuk haien ikaskide izatea tokatu zitzaielako.
Denok izan gara gazte, eta badakigu gaztetan bereziki, elkarbizitza aldatzen duten ekintzen aurrean hartu beharreko neurri zuzentzaileak berehalakoak eta neurrikoak izan behar dutela eraginkorrak eta benetan hezitzaileak izateko. Eta askotan, asmatuko ez ote dugun beldurrak jota, ez dugu neurri zuzentzailerik ezartzen edo beranduegi ezartzen ditugu.
Jakara DBHko 4. mailako 60 ikaslerekin egin genuen bidai bat. Gauez, haietako asko gelaz gela ibili ziren "giro" bila, eta ezohiko gertaera bat izan zen: beste ikastetxe bateko ikasleak beren logeletan ezkutatu zituzten. Arduradunak kezkatuta geundela ulertarazten saiatu arren, goizeko laurak arte ez zuten ezer esan. Irakasleok, ustez, neurri zuzentzaile proportzionala aplikatu genuen etxera itzuli baino lehenago: gaueko desordenean inplikatutako guztiek oinez egin zituzten kirol jardueretarako eremura arteko hamar kilometroak, besteek lasai gosaldu eta bidaia autobusez egin zuten bitartean.
Guztiak modu berean tratatzeak, arauak errespetatzen dituztenak eta urratzen dituztenak bereizi gabe, zigorgabetasun sentsazioa indartzen du. Mezu arriskutsu bat helarazten dugu: urratzea onargarria dela eta errespetua erakustea ekintza bakartia eta balio gabekoa dela.
Eta hori ez da ikasketa bidaietan bakarrik gertatzen. Egunero ikusten dugu eskolan, non gutxi batzuek klaseak eteten dituzten, gehienak ikasten saiatzen diren bitartean. Kaleetan ikusten dugu, bandalismo txikia eta errespetu faltak onartzen diren lekuak bihurtu direnean. Sare sozialetan, non ahots ozen gutxi batzuek gehiengoaren errespetuzko iritziak itzaltzen dituzten. Jokabide horiek tratamendu egokia jasotzen ez baldin badute, zer mezu bidaltzen diegu gure gazteei?
Elkarbizitzaren oinarri gisa elkarrekiko errespetuan sinesten duten nerabeak indargabe sentitzen dira beren atsedenerako, dibertsiorako eta hezkuntzarako eskubideak gutxi batzuek zapaltzen dituztela ikusten dutenean. Esku hartze eraginkorrik ezak etsipenera, beste alde batera begiratzera eta elkarbizitza arau argirik eta babesik gabeko lurraldea dela onartzera eramaten ditu.
Ikasketa bidaia bateko gaueko desordena ez da gertakari isolatu bat bakarrik. Gure gazteen premia baten adierazlea da: muga argietan gidatuak, sostengatuak eta heziak izatekoa. Gakoa ez da soilik arauak inposatzea, baizik eta elkarbizitzarako kultura eraikitzea, non dibertsioa eta errespetua eskutik helduta joango diren. Ondoriorik gabeko arauek zentzua galtzen dute, eta inork ez badu horiek betearazteko erantzukizuna bere gain hartzen, gero eta handiagoa izango da errespetatzen dituztenen eta elkarbizitzaren aurka egiten dutenen arteko arrakala.
Komunitatean bizi gara: familian, eskolan, kirolean... Errespetua gizarte harmonikoaren eta solidarioaren oinarria da. Gutxi batzuek beren borondatea inolako limiterik gabe ezartzen uztea komunitatearen oinarrizko eskubideen aurkako erasoa da.
Eta soluzioa ezin da erreaktibo hutsa izan. Aurrea hartu behar dugu, prestatu eta prebenitu. Emozioak erregulatzeko estrategiak irakastea, autohausnarketa sustatzea eta jokabide positiboko ereduak eskaintzea. Aldi berean, gazte arduratsuak indartu behar ditugu, beren ondoeza adierazteko beharrezko tresnak emanez, babesik gabe sentitu ez daitezen.
Gure zeregina bikoitza da: alde batetik, gazte arduratsuak eta solidarioak ahalduntzea bakarrik sentitu ez daitezen, eta beraien postura adierazten lagunduko dieten tresnak erakustea; eta bestetik, beren portaera autorregulatzeko zailtasunak dituzten gazteei laguntzea, enpatiaz eta erantzukizunez elkarbizitzen ikas dezaten gida eta laguntza eskainiz.
Ezin dugu zeregin hori eskolaren esku bakarrik utzi. Hezkuntza ez da konpartimentu isolatuetan gertatzen: balioak, diziplina eta enpatia gazteek elkarri eragiten dioten ingurune bakoitzean ikasten dira. Familiak, kirol taldeek, aisialdi klubek eta gizarteak, oro har, beren gain hartu behar dute bizikidetzarekin konprometitutako herritarren prestakuntzan duten zeregina.
Helduak gidari eta eredu gara. Denon konpromiso bateratuarekin bakarrik eraiki ahal izango dugu errespetua eta bizikidetza oinarri duen elkarbizitza osasuntsua. Izan ere, batek esan zuen bezala, herri oso bat behar da haur bakar bat hezteko.